Årbøker

Her kan du samanlikne endringane i landskapet mellom 1960 og 2025.
Vær vennleg å lese instruksjonane nedanfor før du bruker lenka.

Klikk her for å gå til slidaren / samanlikninga av Lønnebakken og Helgatona.

Slik bruker du det interaktive flyfotoet

Mobil / nettbrett (touch)

• Éin finger – dra sidelengs:
  Samanlikn før- og etter-bildet med  delelinja.
• To fingrar – knip (pinch):
  Zoom inn og ut i bildet
• To fingrar – dra:
  Flytt på bildet.  
• Vel bildesett:
  Trykk på knappen nede til høgre: «Vel bilde», og vel nytt bilde i menyen som dukkar opp.  
• Nullstill vising:
  Trykk «Nullstill» for å gå tilbake til standard zoom og plassering.

PC / Mac (mus)

• Venstre museknapp – hald inne og dra sidelengs:
  Samanlikn før- og etter-bildet med delelinja.
• Musehjul:
  Zoom inn og ut i bildet.
• Midtre museknapp (hald inne og dra):
  Flytt bildet rundt.
• Høgreklikk eller «Vel bilde»-knapp:
  Opne menyen for å velja eit anna bildesett.
• Nullstill vising:
  Klikk «Nullstill» for å gå tilbake til standard visning.

Bildet frå om lag 1960 viser Helgatona som er det vesle huset i øvre del av bildet, med løe og eldhus. Det nye huset framme blei bygd på 1950-talet av Haldor og Nelly Langeland, som fekk kjøpe tomt i Helgatona.

Helge Nilsson Kvitingen 1836-1931 og kona Margreta Olsvsdotter Langhelle, leigde grunn på Gjerde og tok til å rydde seg ein plass her, etter at dei gifta seg i 1855. Namnet på plassen gav seg sjølv. Helge er nemnd som husmann i 5 folketeljingar frå 1865 til 1910. I 1865 står han som skomakar og husmann med bitte lite jord. Han hadde kone og 4 barn. I 1875 hadde han  5 barn og fattigunderstøttelse. Han tok etter kvart namnet Helge Gjerde. Dei må ha arbeidd godt og dyrka stadig meir jord, for i 1918 hadde  dei 2 mjølkekyr, 1 ungnaut, 9 sauer, og  ½ mål potetåker. Men framleis var plassen liten. På bildet av plassen ser vi store steinhaugar, som skriv seg frå rydningsarbeidet.

Helge og Margreta fekk i alt 7 barn. Sonen Nils 1855-1928 var eldst. Han tok over garden. Nest eldst var Kristi, som gifte seg med Nils Reistad frå Nikkeneset. Sonen deira, Andreas Reistad, overtok bruket i 1942. Han var gift med Ingeborg Sannes frå Lavikahuset øvst i Hagabakkane.   Andreas og Ingeborg budde i Bergen, der Andreas var lagerformann hos grosserar Pettersen, som handla med «Fedevarer» – eller kolonialvarer. Andreas var altså barnebarnet til Helge Gjerde, som ryddet Helgatona.

Han leigde ut garden til Haldor Langeland 1924-1961 og kona, Nelly (Trengereid),  med barna Arvid, Ann Mari og Torill. Dei betalte leige i form av arbeid: Dei rydda meire jord, og stelte sauene og nokre høner. Sjølv hadde dei også høns og ein gris. Etter ei tid fekk dei kjøpe tomt, og bygde hus nedanfor garden. På bildet ser vi huset dei bygde nærast oss. Haldor døde i ei tragisk arbeidsulukkeunder sprenging i 1961. Nelly blei 97 år og døde i 2023. Nå er det dottera, Ann Mari Langeland, som bur i huset.

Etter at bymannen Andreas Reistad overtok Helgatona, var familien der kvar sommar, og slo høyet. Svogeren hans, Peder Sannes (1912-1992), budde i «Lavikahuset» øvst i Hagabakkane i lag med søstera Anna Lavik. Han var snekkerkyndig, og tok seg av vedlikehald av huset, som var leigd ut.  Ann Mari Langeland, som budde der dei 3-4 første leveåra, fortel at da familien Reistad kom om sommaren, la dei ut eit laken på «utsikten», ein knaus bak huset, så familien i «Lavikahuset» skulle sjå at dei var på plass. (Telefon hadde dei jo ikkje.)

Andreas Reistad var en driftig kar, og han planta mellom anna «Solbærhekk», som han kalla det. I tillegg hadde dei mange frukttre. Dette, og saueholdet, førte til at kona hadde mye arbeid med sylting, safting og salting.

Andreas sin son Erling overtok seinare bruket,  og søstera hans, Inger Marie fekk skilt ut ei tomt. Ho og mannen, Nils Ervik f. 1942, sette seg opp nytt hus der gardshusa hadde lege, inst i det som i dag er byggefeltet i Helgatona. Resten av garden blei seld til John Gunnar Oldervoll, som igjen selde det til byggmeister Helge Rød frå Osterøy. Det var han som bygde ut både Helgatona og Lønnebakkenfeltet.

1. I innhaldslista stod det Svein Aadland i staden for Solvor Aadland på artikkelen om hestane.
2. I hestestykket er det retta nokre ting som Solvor sjølv har meldt: «Eg såg at Josefine, grisen vår var vorten til ein ponny. Ponnyen heiter Mira. s 54. Elles er Leika s.44 vorten til Jenka.»
3. Fødselsåret til Lars Larsson Slåtta er retta frå 1815 til 1791 på side 34.
4. Det er meldt inn ein feil i eit klipp frå BT. Dette kan nok ikkje rettast då det er direkte sitat, men det kan ev. opplysast følgjande som tillegg til s. 74: BT skriv at Harald Holdhus var vegvaktar, men jf. opplysingar som har kome til, var det Alfred Holdhus som hadde denne stillinga.
5. På s. 20 står det at Espelid var husmannsplass til 1910. I grunnboka står det at Espelid vart skild ut frå bnr. 1 i Sandvika i 1897 og gjekk då frå husmannsplass til sjølveigargard.

I artikkelen om revagarder, er det kome fram opplysningar om enda to revagarder, som var i drift til om lag 1950. Den eine låg på bruksnummer 1 på Haga, hos Johan Kolle. Den andre var det Lars Lønnebakken, som hadde. I dag ligg Lønnebakken 11 der denne revagarden var. På dette bildet frå 1960 er han markert med raud pil. Det gamle huset på Lønnebakken står framleis.

Svein Egil Kvale skriv: Når det gjeld artikkelen om Østvik, så har eg nokre korrigeringar:

Engel Østvik (1867-1945), bestefar til Anne Elise, var gift to gongar. Det er heilt rett at den første kona hans heitte Johanna Nordbø og kom frå Sjøbakken eller Akselsfjæra som ein også kalla plassen i Trengereidfjorden. Ho var fødd i 1875 og døydde alt i 1898. Saman fekk dei to born; Andreas (1895-1994) og Samueline (1896-1927).

I 1899 vart Engel Østvik gift på ny med den eldre søster til første kona, Anna Elena Nordbø (1868-1955). Saman med den siste kona fekk han seks born; Johan (1899-1979), Anna Severina (1900-1982), Signe (1904-1928), Aksel (1907-1987), Engel (1909-1940) og Mons (1913-2000). Rett fødselsår for den eldste broren til Mons, Andreas Østvik, er 1895. Han levde heilt til 1994 og var 99 år då han døydde. 2. Jarle Aspenes skriv at «Gaupholm» dreiv aldri med fiske, berre fraktoppdrag. (På side 37 står det at dei fiska brisling i Oslofjorden, dette er feil. Dei henta brisling som andre hadde fanga.)

Han la også ved ein korreksjon i Word-format, linka til her.

s. 34: Det står at vintersildfisket tok slutt i 1956. Riktig årstall er 1965.

s. 16: Plasseringen av Ådlandsnaustet angitt i boka er feil. Riktig plassering vises av den røde pilen. Bildet er tatt i 1965. Da var Ådlandsnaustet revet, og bare noen fundamenter sto igjen.

Tilleggsstoff som vi ikkje fekk plass til i årboka:

• Intervju med Engel Østvik, år 2000.
• Intervju med Johannes Fagerlid, f 1936, sonen til Johannes Fagerlid f 1901.
• Intervju med Borghild Lien f 1917, om oppveksten hennes på Haga som datter til en kjøpmann og fiskehandler.

S.6: Hans Tysse korrigerar, og han har konferert med fleire, som støttar hans versjon:

Historia om Ingvald Gjerde som fekk Carnegies heltemedalje: Gutane gjekk gjennom isen rett ved Vikaneset, like innafor huset til Otto Hanevik, ut for neset ligger nederst i gnr 27/43. Hans har snakka med nevøen til Sigfred Solvang, Sigmund, f 1959, 8 år etter ulukka. Han har hørt om dette og fortel til Hans: Ingvald var oppe av isen då han hadde reddet dei to første, og spurte dei då om det var fleire der ute. Dei var så frosne og fortumla at dei svarde nei. Men Ingvald gikk inn i naustet like ved og fann eit tau som han tok med seg uti, der han dykka under isen, og fann guten som omkom. Dei tok han i land og fikk han inn i huset til Bertin Tysse i Landsvik, der han låg død ei stund. (Bertin Tysse var morfar til Mons Hanevik).

Hans fortel at det sto fleire vaksne og såg på, oppe frå bensinstasjonen hos Jakob Totland, men ingen av dei rakk å gjere noke.

Ingvald Gjerde budde i kjellerleiligheta i storeboligen nærast bedehuset. Han blei varsla der heime. Han hoppa over gjerdet og løp langs fjøra til Vikaneset. Dei sa at han var svært sprek den gongen, 31 år gammal og anleggsarbeidar, handlekraftig og sterk. Det var ingen andre som hadde klart det han gjorde den dagen.

Hans Tysse fortel at han hugsar Ingvald hytta til dei med neven når dei som gutunger leika på isen. Men ingen av ungane han var med, visste om ulukka og redningsdåden til Ingjald i 1951.

s. 7: Årstalet under bildet skal sjølvsagt vere 1951, ikkje 2051.

s. 38, siste avsnitt: Mons Knutsen Langelan var fødd i 1793, ikkje 1893.

s. 59. Hans Tysse fortel at det er feil i bilet-teksten: Det nyaste huset, til venstre i biletet er ikkje bygd av Lars Tysse, men av sonen, Engel Tysse.

s. 82. Namnet på 100-åringen i 3. avsnitt, som lurte på kva for ein gutunge Einar Gerhardsen var då han vitja helseheime, skal ikkje vere Anna, men Elseber (Elseborg) Kleivane.

Då vi hadde for mykje stoff, legg vi ut litt tilleggsstoff her: Eigarane/forfattarane har gitt løyve.

• Til s. 40: Mons Olai Olsvik sine memoarar.
• Til s. 48: Solbjørg slektskrønike av Chris Isaksen.
• Til s. 55: Yngve Nedrebø om 2 Deboraer i Arkivposten.
• Til s. 80: Informasjonshefte som vart delt ut til alle norske familiar etter frigjeringa i 1945.