Helge Hisdal har halde treskokurs på Tysnes.

Tysnes historielag har helde treskokurs med vår eigen Helge Hisdal som instruktør.

24/9 skreiv avisa Tysnes 2 heile sider om kurset: Side 1 Side 2

15 Dutchclogs

Havråtunet, Osterøy museum og Hamrekyrkja med buss.

DSC02245DSC02250
                                      

14. juli gjekk veteranbussen frå BHV til Osterøy. Vårturen til Historielaget gjekk med full buss til Havråtunet, der me fekk omvising.
Etter besøk på Osterøy museum og middag på Osterøykroa, var siste programpost Hamre kyrkje.
Både Havråtunet, museet og Hamre kyrkje er flotte plassar, like i nærleiken, som mange ikkje hadde sett. Dei er lette å koma til, og vel verd eit besøk.

                                      

DSC02274

DSC02300

 

 

Føregangskvinna Kari Øpstad

 

Kari Øpstad med hunden Eir. (Foto: Lokalhistorisk arkiv Fusa)  Kari Øpstad med hunden Eir (Lokalhistorisk arkiv Fusa)
Både fusingar og samningar møtte opp på Antons kulturhistoriske senter 19. november, for å høyra om dokter Kari Øpstad (f. 1890). Det kom så mange at det ikkje var stolar til alle.

Foredragshaldar var Ella Marie Brekke Vangsnes, forfattar av bygdebøkene for Fusa. Ho fortalde på ein engasjerande måte, og viste gamle fotografi. Ho innleidde med å snakka om kvinnene si stilling på bygdene for om vel hundre år sidan. Kari Øpstad voks opp på gard i kyrkjebygda Fusa, utan mor, men med ein far som hadde stor tru på kvinner –  “om dei var av rette slaget”. Prestekona i bygda viste ei særleg omsut for den kvikke jenta.

Kari Øpstad viste tidleg mot og initiativ, og ho vart sterk av å vera med på arbeidet på garden – også tradisjonelt mannsarbeid. Dette fekk ho bruk for som distriktslege, med 80 timars arbeidsveke.

Tidleg på 1900-talet var det heilt uvanleg at kvinner utdanna seg til lege. Kari Øpstad arbeidde for å tena pengar til studia, og vart ein fattig bondestudent i Oslo. Ho vart råka av ein alvorleg lungesjukdom, men kom seg att. I 1923 fekk ho endeleg embetseksamen.

Etter eitt år ved Rogaland sjukehus vart ho kommunelege i Samnanger. I 1928 vart ho vald inn for “Edruelighetslisten” i Samnanger heradstyre, som første kvinne. Frå 1931 til ho flytta attende til Fusa i 1938 dreiv Kari Øpstad privat praksis i Sarpsborg.

Distrikslegen i Fusa hadde Samnanger som ein del av ansvarsområdet. Dokter Øpstad hadde ikkje greidd å arbeida så lange dagar (og til dels netter) om ho ikkje hadde hatt den trufaste hushalderska Inga Storli til å hjelpa seg. I Samnanger-tida hadde ho lært å køyra bil – men her var framleis veglause grender. Dokterskyssen gjekk til tider i open båt, eller med hest.

Kari Øpstad var samfunnsengasjert, og brann særleg for fråhaldssaka. På Fusa skipa ho ein losje for born. Ho inviterte til 17.-maifeiring i doktergarden, og tok aktivt del i motstandsarbeidet under krigen. Frå 1943 til 1944 opna ho heimen sin for den slovakiske jødeguten Edgar Brichta.

Med bilen sin hjelpte ho motstandsfolk til å rømma. Nazistane sette henne i fengsel i Bergen i ei tid, truleg på grunn av radioar dei fann i doktergarden. Heldigvis oppdaga ikkje tyskarane jødeguten. Egdar Brichta kom levande frå krigen, i motsetnad til foreldra og søstera i heimlandet. Han utvandra til USA og utdanna seg til lege i Canada. Du kan lesa om han i boka “Det niende barnet” av Frank Rossavik.

Kari Øpstad var distriktslege til 1962, men gav ikkje opp yrket sitt. Ho hadde privat praksis i Bergen fram til ho døydde i ei trafikkulukke i 1974, 84 år gammal.

Ella Marie Brekke Vangsnes har skrive om Kari Øpstad i bygdebøkene “Heilt andre tider” og “Verda inn over dørstokken. Krigsminne frå Fusa.”

Anne Liv Haukanes

Ella Marie Brekke Vangsnes fortel om Kari Øpstad. T.v. ser me dokter Øpstad som sjåfør. (Foto: Helge Hisdal)

Ella Marie Brekke Vangsnes fortel om Kari Øpstad. T.v. ser me dokter Øpstad som sjåfør. (Foto: Helge Hisdal)

Folksamt i Antons kulturhistoriske senter. (Foto: Helge Hisdal)

Folksamt i Antons kulturhistoriske senter. (Foto: Helge Hisdal)

Feira grunnlova med statistar frå 1814

Aarebrot

Vesle Samnanger – framleis ein sjølvstyrt kommune – feira grunnlov, demokrati og nasjonalt sjølvstende sundag 5. oktober. Samnanger historielag var tilskipar, og jubileet gjekk føre seg i Nordbygda grendahus Me hadde fått tak i ein kunnskapsrik  foredragshaldar frå nabokommunen i vest (Bergen): Frank Aarebrot, rikssynsar og professor i samanliknande politikk.

Kring hundre samningar deltok. Tysse-Nordbygda musikklag ramma inn foredraget med feiande musikk. Dei opna med “Den norske løve” av Oscar Borg og avslutta med “Vestlandsfjord” av samningen Sigurd Reistad.

Den første av to allsongar var den gamle nasjonalsongen vår “Sønner av Norge”. Dette er den einaste nasjonalsongen Stortinget har gjort vedtak om, fortalde Frank Aarebrot. “Ja, vil elsker” av Bjørnstjerne Bjørnson vart dikta med tanke på ein skandinavisk stat. – Det er folket som har bestemt at “Ja, vi elsker” skal vera nasjonalsong, sa Aarebrot.

Professoren talte engasjerande og utan manus i meir enn ein time. Han byrja med bakgrunnen for 1814, og snakka seg framover i tida. Han understreka kor viktig England si rolle var då Noreg etablerte seg som ein sjølvstendig nasjon.

Elevar frå Samnanger barneskule framførde eit lite tablå frå 1814, kledde i kostyme frå den tida og med utstillingsdokker som statistar. Dei fekk m.a. fram at folk flest ikkje var spesielt interesserte i at Noreg skulle få si eiga grunnlov. Det var dårlege tider, og stor mangel på mat.

Ansvarleg både for dramainnslaget og kostyma var Hanne Yndestad Aadland, til dagleg lærar ved Samnanger barneskule. Kostyma er sydde spesielt for 1814-jubileet. Hanne har grave fram kunnskap om korleis folk var kledde på den tida, og m.a. nytta lokale kjelder. I tillegg til sivile klede var det med to jeger-uniformer. 35 menn frå Samnanger var soldatar på Austlandet 1807–1814.

Kostyma frå 1814 vart også nytta då 6. klasse hadde eit innslag under 17. mai-feiringa i Samnangerbygda, og på sommarfesten til barneskulen.

Tidlegare i haust har ein del av plagga vore vist på dokker i heradshuset på Tysse. Mang ein samning har fått seg ein støkk når dei har gått inn hovuddøra og vorte møtt av urørlege skikkelsar frå 1814.

Hanne Yndestad Aadland har samarbeidd med kommunen og historielaget om kostymeutstillinga. I ein illustrert brosjyre ho har laga kan me lesa om korleis samningane var kledde i 1814.

 

Samnanger historielag v/Anne Liv Haukanes

– Langsomt ble landet vårt eget

Med denne strofa frå Nordahl Grieg’s dikt “17. mai” 1940 avslutta Frank Aarebrot “200 år på 200 minutt”, eit foredrag til jubileet for 1814. NRK gjorde opptak av seansen.

Snart kan me høyre den frittalande bergensprofessoren “live” i Nordbygda grendahus. Sundag 5. oktober (kl. 17) inviterer Samnanger historielag til grunnlovsfeiring, og me er så heldige at me har fått Frank Aarebrot til å halda foredrag. (Men ikkje så lenge som i 200 minutt!)

Frank Aarebrot er professor i samanliknande politikk ved universitetet i Bergen, og professor II i demokratiutvikling ved Örebro universitet i Sverige. I foredraget vil han ta utgangspunkt i grunnlova vår frå 1814, og fortelja om vegen fram mot nasjonalt sjølvstende. Aarebrot har mykje kunnskap, og samtidig ei evne til å fortelja på ein folkeleg og fengjande måte som appellerer både til unge og eldre.

I tillegg til foredraget vert det allsong, musikk ved Tysse-Nordbygda musikklag og teaterinnslag frå gamle dagar ved elevar frå mellomtrinnet på Samnanger barneskule.

Alle er hjarteleg velkomne.

 

Samnanger historielag v/styret

Utvandring, laks og gamle motorar

Guide Olav Steinar Namtvedt i utvandarkyrkja på sletta.

Guide Olav Steinar Namtvedt i utvandarkyrkja på Sletta. (Foto: Helge Hisdal)

 

Guttorm Storheim har fått fres på ein av dei større motorane i samlinga si.

Guttorm Storheim har fått fres på ein av dei større motorane i samlinga. (Foto: Helge Hisdal)

Samnanger historielag tok ut på vårtur til Radøy sundag 25. mai. 34 personar var med, og Sveinung Knappskog var sjåfør for veteranbussen.

I Alverstraumen kom tidlegare radøyordførar Olav Steinar Namtvedt på. Medan me tok oss fram på smale vegar, fortalde han nytt og gammalt om “den grøne øya” med keipar i kommunevåpenet.

Første stopp var Skjærgårdsfisk visningssenter på Marøy (Bøvågen). Arthur Marøy og Magnar Ottesen fortalde, og me fekk sjå bilde og gjenstandar frå 50 år med oppdrett. Samningane gomla på saftig laks, og lytta til like saftige historier.

Far til Arthur Marøy grunnla oppdrett her på 1960-talet, attåt småbruket. Han var ein av pionerane i næringa. Dei første åra, før pelletsen kom, måtte dei sjølv fiska til mat til oppdrettsfisken (regnbogeaure og laks). Arthur Marøy gløymer ikkje første gong han var med til i USA med fisken deira. Med eksporten byrja oppdrettarane å tena pengar.

Gamleordføraren var guide på neste stasjon; Vestnorsk utvandrarsenter på Sletta. 800.000 utvandra frå Norge til USA frå 1825 til 1920, og utvandrarsenteret har arkiv over dei som reiste frå Hordaland og Sogn og Fjordane. Fleire gamle bygningar er flytta hit frå Nord-Dakota og Minnesota. Det gjorde inntrykk på alle som var til stades då Brampton Lutheran church vart vigsla på Sletta i 1997, etter å vorte frakta over “dammen” i bitar. Bjarne Hauge frå Samnanger deltok i prosessen med å ta ned kyrkja.

Det eldste huset på utvandrarsenteret er ei tømmerstove som gav ly til emigrantar på veg vestover i Minnesota. I tillegg er ei skulestove, ein lærarbustad og eit kombinert rådhus og fengsel flytta til Sletta frå Midtvesten. Me fekk høyra at utvandrarsenteret har planar om eit nytt, stort museumsbygg.

Guttorm Storheim har fått Radøy kommunes kulturpris for arbeidet sitt med å ta vare på gamle motorar. Her var mennene mest interesserte – dei fleste damene føretrekte ei omvising i den store og vakre rododendronhagen med Kirsten Storheim.

Den eldste motoren i samlinga er frå 1898, og har vore nytta i Nå ljåsmie og i eit sagbruk. Dei fleste typar eldre norske båtmotorar er representert i samlinga. Her er også ei rekkje andre gamle motorar til ymse bruk, og Guttorm Storheim fekk fleire av dei til å putra og gå. Før me vende nasa heim att, fekk me servert kaffi og vaflar av det hyggelege paret.

Anne Liv Haukanes

Utvandrartur til Radøy

DSCF3012 Les vidare 'Utvandrartur til Radøy'»

Årsmøte 2014

Samnanger historielag har årsmøte onsdag 26. februar klokka 19.

Stad: Antons kulturhistoriske senter.

Vanlege årsmøtesaker. Servering av kringle og kaffi.

20. februar er frist for å senda inn saker til årsmøtet. Framlegg kan sendast til boks 18, 5653 Årland, eller på e-post: helge.hisdal@bkkfiber.no

 

Kommentarar til Samnanger historielag si årbok 2013

Gjeld stykket “Krigsåra 1939 – 1945, slik Rolvsvåggrenda opplevde dei” av Johannes Lid

Anna Utskot som var hushjelp (taus) hos Anna og Nils Rolvsvåg har ringt meg og gitt sine faktaopplysningar om tyskarbesøk våren 45. Tyskarane kom ikkje frå Rolvsvågsida, men frå Lønningdal, truleg fordi det der var lettare å få forsterkningar om dei skulle møta motstand.

Anna hadde rodd heim til Utskot ein søndag, og då ho kom tilbake til Rolvsvåg sat Aksel Hope i stova. Både Anna og Nils var vekke. Aksel hadde fått tips om at det var rassia i Lønningdal og at tyskarane var på veg til fjells. Han hadde butikk og var sterkt involvert i illegalt arbeid. Det var ingen telefon i Rolvsvåg på den tida. Aksel Hope rodde då over fjorden til Rolvsvåg for å informera. Anna skunda seg til Botnahytta, ho var sprekare til å gå enn Nils, som hadde astma.

I Botnahytta var mange samla av di dei feira ein gebursdag den dagen. Dei hadde det varmt og godt i hytta. Her vart det rydda i ein fart og ovnen vart kjølt ned. Så fordelte dei seg i terrenget. Hyttefolket såg ingen tyskarar, men dagen etter såg dei spor til ein haug vestom Botnavatnet. Der hadde patruljen snudd. Hadde dei gått opp på neste haug, hadde dei sett hytta. Nils T ( mannen til Anna), som også var ute, informerte nok  andre «rømlingar» som dei vart kalla. Men han fortalde svært lite, både då og etterpå. .

På side 49 står det at Fredrik Øvredal var viktig sambandsmann i aprildagane, men ifølgje Anna Utskot ikkje i Rolvsvåg. Han var han reist til Matrefjella alt i mars for å organisera mottak av folk frå Rolvsvågområdet. Folk som skulle til Matre fleipa med at dei skulle til fjells og feita seg opp ,men då dei kom att etter freden var dei fleste meir utmagra enn då dei reiste.

Bjarne Øvredal er son til Haldor Øvredal, som skjulte seg hos Anna og Nils Rolvsvåg i krigsåra. Han meiner, etter opplysningar frå far sin, at tyskarane Anna snakkar om var folk frå eit marinefartøy som trong ein fjelltur etter lang tid på sjøen. Dermed var det ikkje “farlege folk”, men sjølvsagt hadde dei rapportert om dei hadde sett noko. Kanskje dei fór til fjells medan andre hadde rassia i Lønningdal?

Helge Hisdal

leiar Samnanger Historielag

Nytt om gamle dagar i Samnanger

Samnanger historielag si årbok 2013 vart “sleppt” på Antons kulturhistoriske senter på Frøland 4. desember. Redaktør for heftet er Anlaug Røen Hauge.

Årboka inneheld artiklar av Johannes Lid om krigsåra og kampen for vegutløysing i Rolvsvåg. Ivar Bård Aadland fortel om då nynorsk vart innført i skule og kyrkje i Samnanger, og om Johannes Bårdsson Tveit og dei berømte Tveitafelene. Øyvind Røen har skrive om Knut Myrland (eller Grønsdal, som han også kalla seg), som førde vidare felemakar-tradisjonen. Hanne Yndestad Aadland har bidrege med eit stykke om gamle trøyer i Samnanger. Til slutt har historielagsleiar Helge Hisdal oppsummert kva styret og laget har halde på med i året som gjekk.

Den nye årboka skal vera å få kjøpt på daglegvarebutikkane på Tysse og Bjørkheim, kommunehuset på Tysse og bokhandelen på Øyrane torg.